زين بيم كه در هجر نماند فردا * بيچاره شب وصل از آن خود را سوخت » « 1 » اتفاقا همين مطلب را آقاى عبد الغنى ميرزايف ، در مقاله‌اى تحت عنوان : « روابط ادبى ايران و ماوراء النهر ، در سده‌هاى شانزده و هفده ميلادى » از تذكرة الشعراى مطربى با اندكى تغيير آورده است و تذكرهء مطربى را يكى از مدارك ارتباط ادبى ميان ايران و ماوراء النهر به شمار آورده است « 2 » و ما اين مطلب را مستقيما و به صورت كامل ، از تذكرة الشعراى مطربى نقل كرديم . بر اين اساس مطربى ، نقش بزرگ و ارزنده‌اى در ايجاد روابط ادبى و فرهنگى سه حوزهء بزرگ فرارود ( ماوراء النهر ) ، ايران و شبه‌قارهء هند دارد . او با آثار گرانقدر خود مشعل فروزان ادب و فرهنگ فارسى را نه‌تنها در اين سه حوزه نگاه داشت ، بلكه ميراث گرانبهايى جهت پيوند و همبستگى هرچه بيشتر فارسىزبانان اين سه حوزهء تمدن‌زا و فرهنگ‌آفرين جهان ، به يادگار گذاشت . ازاين‌رو شايسته است ، اندكى هم به آثار و تأليفات وى بپردازيم و در خلال اين مبحث ، بيشتر با زندگى و تلاش وى ، در اين راه آشنا شويم . تأليفات و آثار : اين امر كه مطربى در دوران زندگى خود ، چند اثر تأليف نموده ، بر ما روشن نيست . در منابع ادبى ، تذكره‌ها و تاريخهاى ماوراء النهر و كسانى كه شرح‌حال و زندگينامهء مطربى را نوشته‌اند ، راجع به اين موضوع ، به مطلبى برنمىخوريم و اتفاقا خود مطربى هم ، در آثار باقىمانده‌اش ، در اين‌باره مطلبى ننوشته است . دور از احتمال نيست كه وى در علوم ادبى و موسيقى كه در آنها چيره‌دست بوده ، تأليفاتى از خود باقى نگذاشته باشد ، همچنين مانند او شاعر مقتدرى كه تمام دوران زندگى و به گفتهء برخى از همان

--> ( 1 ) . تذكرة الشعراء ، ش 307 . ( 2 ) . مجموعهء مقالات تحقيقى خاورشناسى ، ص 49 ؛ تاريخ تذكره‌هاى فارسى ، 2 / 527 - 528 .